![isfahan](https://izmirpro.com/wp-content/uploads/2022/01/isfahan-300x220.jpg)
UNESCO tarafından tescilli Persepolis ve Pasargadae bölgelerinin yanı sıra onlarca başka muhteşem yapıya ev sahipliği yapan Marvdaşt ovasında, İstakhr antik kentinin yakınında bir Sasani dönemine (224-651) kaya oyma yazıt keşfedildi. güney Fars eyaletinde.
Yazıt, Persepolis Dünya Mirası alanına başkanlık eden Said Hamid Fadai’nin altı satırda Orta Farsça (veya Pehlevi) yazısını taşımaktadır.
Yetkili, yazıtın aşınması nedeniyle, uzman arkeologlar ve tarihçilerin onu dikkatle okuyup tercüme ettiklerini de sözlerine ekledi.
40’a 35 cm boyutlarındaki bu yazıtta Zerdüşt’ün adının kazındığını kaydetti.
Zerdüşt adının tarihi kağıt belgelerde geçtiğini, ancak ilk kez bir yazıtta tanımlandığını açıkladı.
Farsça olarak da adlandırılan Farsça, Hint-İran dil ailesinin İran şubesinin bir üyesidir. Yaklaşık olarak MÖ 3. yüzyıla kadar konuşulan Eski Farsça, çivi yazısıyla yazılmış çok sayıda yazıt tarafından doğrulanır; bunlardan en dikkat çekeni Batı İran’daki Bisotun’daki I. Darius’un büyük anıtıdır. MÖ 3. yüzyıldan MS 9. yüzyıla kadar konuşulan Orta Farsça, Sasani krallarının Aram alfabesiyle yazılmış sayısız epigrafik metinleriyle temsil edilir; Orta Farsça’da hem Zerdüşt hem de Mani dini geleneklerini kucaklayan çeşitli literatür de vardır. Britannica’ya göre Pehlevi, Sasani imparatorluğunun resmi Orta Farsça dilinin adıydı.
İstakhr antik kenti, Sasani döneminde yerel yönetimlerin merkezi ve Pers krallarının kraliyet ikametgahıydı. Ayrıca, bir rahip bilgeliği ve ortodoksluk merkezi olarak önem kazanmıştır.
İstakhr, Sasani İmparatorluğu’nun kurucusu I. Ardashir’in MS 224’te Pers asilzadesinin Pers’te yasal bir hükümdar olan Part İmparatorluğu’nun kralı IV. Artabanus’u tahttan indirmesiyle burayı ikametgahı olarak seçmesiyle ün kazandı.
Istakhr’ın inşaatçıları, Persepolis anıtlarından mimari unsurları sıklıkla yeniden kullandılar. Nakş-ı Rüstem’in Ahameniş kraliyet mezarları da İstakhr’dan uzak değildir.
İstakhr, Arap yenilikçiler tarafından Sasaniler’in düşüşünden sonra popülerliğini korudu. Chicago Üniversitesi Doğu Enstitüsü’ne göre, coğrafyacı Istakhri, onuncu yüzyılda evlerinin sahiplerinin servetine göre kil, taş veya alçıdan yapıldığını yazdı.
Ayrıca İstakhr bugüne kadar pek çok muhteşem eser ortaya çıkarmıştır. İstakhr’daki eski bir çöp çukurunun çok değerli bir buluntu kaynağı olduğu kanıtlandı. Arkeolojik kaynaklara göre, tüm site birkaç kanalizasyon veya depolama kuyusu tarafından delinmiştir. Delikler genellikle tuğla veya taş kapaklarla “kilitlenir” ve bu nedenle kırık ve atılmış kapların, kişisel süs eşyalarının, taş ve bronz nesnelerin yaklaşık olarak eş zamanlı bir karışımı ve içlerinde çok sayıda madeni para korunmuştur.
Bugün İstakhr, molozlarla, dağınık mimari kalıntılarla ve birkaç kalıntıyla dolu bir ovadan başka bir şey değil. Duvarlarla çevrili alan 1.400 x 650 metre ölçülerindeydi ve yakındaki bir nehre bağlanan bir hendekle çevriliydi.
Pars (Fars) veya Persis olarak bilinen antik bölge, Büyük Cyrus tarafından kurulan Ahameniş İmparatorluğu’nun kalbiydi ve başkenti Pasargadae’deydi. Darius I the Great, başkenti MÖ 6. yüzyılın sonlarında veya 5. yüzyılın başlarında yakındaki Persepolis’e taşıdı. Büyük İskender, 331’de Arbela’da Ahameniş ordusunu yendi ve görünüşe göre Perslerden intikam almak için Persepolis’i yaktı çünkü görünüşe göre Pers Kralı Xerxes, Yunan Şehri Atina’yı yaklaşık 150 yıl önce yakmıştı.
Persis, İskender’in ölümünden sonra 312’de Seleukos krallığının bir parçası oldu. Arşaklıların (İran’daki modern Horasan’a kabaca tekabül eden) Part İmparatorluğu (MÖ 247 – MS 224), MÖ 170-138 döneminde Persis’teki Seleukos egemenliğinin yerini aldı. Sasani İmparatorluğu’nun (224 CE-651) başkenti Isthr’daydı. 18. yüzyıla kadar, güney İran’ın Zand hanedanı (1750-79) döneminde, Fars yeniden başkenti Şiraz olan bir imparatorluğun kalbi haline gelmedi.